TEKERIS--KOLUBARA--KAJMAKCALAN--MACKOV KAMEN




TEKERIŠ

Tekeriš je seosko naselje na isto?nim blago zatalasanim padinama planine Cer. Put Šabac - Zavlaka, sa kracima ka Valjevu i Loznici, ?ine ga lako pristupa?nim, što je zna?ajno zbog posete Memorijalnog kompleksa Cerske bitke. Cerska bitka je jedan od najslavnijih doga?eja u novijoj srpskoj istoriji. Srbija, posustala i u oslobodila?kim balkanskim ratovima, a zatim i protiv Bugarske, napregla je sve snage da odbije napad ratoborne Austro-Ugarske.
Srpska vrhovna komanda o?ekivala je da ?e Sava i Dunav biti pravac glavnog neprijateljskog udara. Ali, pošto je austrijska glavnina krenula preko Drine, srpska vojska je preduzela ?uveni marš na Drinu, zaustavila neprijatelja na Ceru, potpuno ga razbila i ponovo potisnula preko Drine. Srpska pobeda na Ceru 1914. godine, pod komandom generala Stepe Stepanovi?a, je prva savezni?ka pobeda u Prvom svetskom ratu.
U slavu cerskim junacima zahvalni narod je u centru sela Tekeriš 28. juna 1928. godine podigao spomenik visok deset i po metara. Pored spomenika nalazi se muzejska zbirka "Cerska bitka ", koja dokumentuje ovaj istorijski doga?aj, a ispred Muzejske zbirke nalaze se biste srpskih vojvoda iz Prvog svetskog rata.


TAKO POBEDjUJU SRBI, BRANECI OGNJISTA

Milorad Djokovic
U svetu ne postoji masovna grobnica u kojoj su mosti pobednicke i porazene vojske, kao sto je to slucaj sa Spomen-kosturnicom u crkvi sv. Dimitrija Velikomucenika u Lazarevcu, gde su pohranjene kosti 20.000 srpskih 30.000 austrougarskih ratnika, poginulih 1914. godine i cuvenoj Kolubarskoj bici.
Istina o Spomen-kosturnici pocinje pricom o Kolubarskoj bici, krajem 1914, izmedju srpske i austrougarske vojske. Ogorcena zbog neuspeha na Ceru i Drini Austrougarska odlucuje da krene u novi napad na Srbiju. Tako je doslo do Kolubarske bitke koja je vodjena mesec dana, od 16. novembra do 15. decembra 1914. Pred znatno nadmocnijim austrougarskim snagama, kojima je komandovao general artiljerije Oskar Pocorek, srpska Vrhovna komanda, na celu sa nacelnikom staba Radomirom Putnikom, odlucuje da se srpska vojska pod borbom povuce na desnu obalu Kolubare i Ljiga, i da tamo primi odsudnu bitku u mnogo povoljnijim uslovima.
Samo dva dana uoci Kolubarske bitke Radomir Putnik salje generala Zivojina Misica, mobilisanog iz penzije, da primi komandu nad 1. armijom srpske vojske koja je bila u rasulu.
Do 17. novembra srpske trupe su se povukle i zaposle odbrambenu liniju koja se protezala desnom obalom Kolubare i Ljiga, preko Lazarevca, Bacevca, Suvobora, Maljena i Kadinjace do Uzica. Bila je to najpogodnija odbrambena linija na prostoru izmedju Drine i Rudnickog masiva. Spreda zasticena poplavljenim dolinama Kolubare i Ljiga, a pozadi se oslanjala na suvoborsko-maljensku gredu, pruzala je veoma povoljne uslove za slamanje protivnika i stvaranje neophodnih uslova za prelazak i opstu protivofanzivu protiv. Po izlasku na nove polozaje vrhovna komanda je izdala naredjenje u kome se kaze:
"Treba biti ubedjen i cvrsto resen da se sa ove linije ne moze ici dalje, da je bilo dosta popustanja i, u interesu naseg ugleda i do sada stecenog glasa, valja izvojevati pobedu".
Komandant austrougarske vojske Pocorek je, od pocetka povlacenja srpskih armija ka Kolubari, bio ubedjen da je srpska vojska rastrojena, da se u neredu povlaci i da ce glavni otpor pruziti tek na liniji Arandjelovac - Gornji Milanovac. Stoga je odlucio da samo sa prethodnicom produzi napad, dok je glavninu snaga ostavio da se odmara, u rejonu Valjeva. Medjutim, prethodnica je 16. novembra umesto na zastitnicu, naisla na glavnu odbrambenu liniju srpske vojske. Shvatajuci da uzrok sporog napredovanja njegove vojske nije samo u nevremenu i losim putevima, Pocorek sve snage uvodi u bitku. Dolazi do zestokih i krvavih borbi na Kolubari, Ljigu, Suvoboru i Maljenu. Austrougarske trupe su jedino uspele da 18. novembra zauzmu Lazarevac. Na Vrace brdu 20. novembra junacki gine Dimitrije Tucovic, vodja Srpske socijaldemokratske stranke.
U centralnom delu fronta, trupe srpske 2. armije prikovale su za obalu Kolubare i Ljiga tri divizije austrougarske 5. armije sve do 26. novembra, kada je neprijatelj prodro u centralni deo fronta i zapretio da otvori arandjelovacki pravac. Borbe su vodjene 10 dana, a iz stroja je izbacena 7.527 vojnika i to 4.277 na srpskoj i 3.300 na austrougarskoj strani.
Srpska 3. arija sve do 28. novembra odolevala je napadima neprijatelja na desnoj obali Ljiga i pomagala levom krilu 2. armije, pritesnjenom na Vracem brdu i Covki. Neprijatelj je bio primoran da se, uz velike gubitke od 1.955 vojnika izbacenih iz stroja, povuce na podgorinu Rudnickog masiva.
Na frontu srpske 1. armije operativna situacija se iz dana u dan pogorsavala, jer je tri njene divizije napadalo sest neprijateljskih. Vrhovna komanda je zakljucila da se takva situacija na frontu moze popraviti samo protivofanzivom ostalih armija i Uzicke vojske. Medjutim, ova odluka je bila preuranjena, pa su i dalje srpske trupe bile u defanzivi.
U medjuvremenu, vojvoda Misic je protivno naredbi Vrhovne komande, da se sto duze istraje na dotadasnjim polozajima, 26. novembra odlucio da 1. armiju povuce na polozaje kod Gornjeg Milanovca, da tu prikupi, odmori i snabde hranom i municijom vojnike i potom predje u protivnapad. Tek kada je izdao zapovest za povlacenje na nove polozaje, 28. novembra, obavestio je vojvodu Putnika koji se, u prvi mah, sa njom nije slozio, Ali, kada je Misic ponudio ostavku prihvatio je njegov zahtev i uz to odlucio da i ostale armije povuce na nove polozaje, kako bi skratio front. U jeku najvecih borbi Putnik donosi i odluku da srpska vojska napusti Beograd, ponavljajuci da on nije kriv "sto je prestonica postavljena tamo gde treba da bude granicna karaula".
Povlacenjem jedinica sa Kolubare i Ljiga i napustanjem Beograda, skracen je front srpskoj vojsci za oko 40 kilometara i izvrseno je celishodno grupisanje, koje je jedinicama omogucilo predah, popunu ljudstva i municije, sto je snazno delovalo na psihicki i fizicki oporavak srpskih vojnika.
Posle odlaska srpskih trupa iz Beograda, austrougarska vojska nesmetano ulazi u srpsku prestonicu i to bas na 66. godisnjicu stupanja na presto cara Franje Josipa, podizuci carsku i kraljevsku zastavu na beogradskoj tvrdjavi. Uverena da je padom Beograda Srbija vec porazena, komanda Balkanske vojske poklanja vecu paznju slavlju nego srpskoj vojsci. To znalacki koristi srpska Vrhovna komanda i dok su se austrougarske trupe odmarale, srpske jedinice su se spremale za odlucan kontranpad. Vrhovna komanda 3. decembra naredjuje srpskoj 1, 2. i 3. armiji, Uzickoj i crnogorskoj Sandzakoj vojsci da napadnu protivnika na svim frontovima i prisile ga na povlacenje, a trupe odbrane Beograda da obezbe desni bok i pozadinu 2. armije. Slucaj je hteo da je i vojvoda Misic, sasvim nezavisno od Radomira Putnika, takodje doneo odluku o prelasku 1. armije u ofanzivu, istog dana, 3. decembra 1914.
Prelaskom u protivofanzivu, srpska vojska je priredila drugo strategijsko iznenadjenje. Srpska 1. armija krenula je u napad 3. decembra u sedam casova, iznenadila austrougarski 16. korpus, i vec prvog dana naterala ga na povlacenje, mahom u neredu. Sve divizije 1. armije produzile su 4. decembra napad na Suvobor koga su u nezadrzivom jurisu zauzele 5. decembra, probile front austrougarske 6. armije i stvorile veoma povoljne uslove za gonjenje neprijatelja prema Valjevu. Zivojin Misic je prihvatio savet vojvode Putnika da zadrzi trupe na grebenu Suvobora dok se situacija 2. i 3. armije ne poboljsa. Stab Balkanske vojske koji se nalazio u Banji Koviljaci, uprkos nepovoljnih vesti koje su dolazile od potcinjenih jedinica, sve do 5. decembra smatrao je da je po sredi lokalni napad na 16. korpus. Pocorek shvata bezizlaznu situaciju tek kada dobija depesu o povlacenju 16. korpusa.
Vrhovna komanda srpske vojske 7. decembra, naredjuje glavnim snagama da nastave zapocetu kontraofanzivu i definitivno potuku usamljenu austrougarsku 6. armiju. Jedinice 1. i 3. armije i Uzicke vojske su napale 15. i 16. korpus, a jedinice 2. armije 13. korpus austrougarske 6. armije. Produzavajuci gonjenje Misiceve divizije su nadirale sa Suvobora ka Kolubari, da bi 8. decembra zauzele Valjevo i prinudile neprijatelja na povlacenje ka Sapcu. Treca armija Pavla Jurisica Sturma izbila je celom sirinom fronta na Kolubaru, slomila otpor 15. korpusa i naterala ga u panicno bekstvo. Druga armija Stepe Stepanovica prisilila je na povlacenje 13. korpus i izbila na Kolubaru. Za to vreme Uzicka vojska generala Aracica je oslobila Uzice i Kosjeric i goneci neprijatelja izbila na Drinu. Limska divizija crnogorske vojske, koja je po naredjenju srpske Vrhovne komande 9. decembra presla u napad, odbacila je na celom frontu austrougarske trupe na levu obalu Drine i zajedno sa Uzickom vojskom obrazovala front Brod - Visegrad - usce Lima. Time je austrougarska 6. armija slomljena na celoj liniji fronta, a njene snage proterane preko Drine i Save. Da bi popravio situaciju, general Pocorek naredjuje 5. armiji da izvrsi udar na severni front, u desni bok srpske vojske. Razvile su se borbe na celoj liniji fronta odbrane Beograda. Srpske armije potpomognute trupama odbrane Beograda za cetiri dana su do nogu potukle austrougarsku 5. armiju i primorala je da se, uz velike gubitke, povuce preko Save u Srem. Izbijanjem 1. armije i Uzicke vojske na obale Drine i Save i oslobodjenjem Beograda, 15. decembra 1914, pobednosno je zavrsena Kolubarska bitka.
Kolubarska bitka je bila velika pobeda srpske vojske u kojoj je poginulo oko 100.000 neprijateljskih vojnika, zarobljeno 322 oficira i 42.215 podoficira i vojnika. Herojska dela srpske vojske i njenih vodja, reci ce istoricari, mogu se porediti sa sjajnim primerima anticke hrabrosti. Kolubarska bitka je pokazala kako pobedjuje narod koji voli svoju zemlju, slobodu i brani ognjista.




ZEJTINLIK BAŠTA OD NAJ LEPŠIH IMENA

Piše:
Dr Petar Opa
?i?
Na Srpskom vojni?kom groblju po?ivaju posmrtni ostaci 7.565 ratnika sa Solunskog fronta. U trogodišnjim borbama stradala su 9.303 vojnika i oficira. U Bitolju sahranjeno oko 1.500 Srba poginulih ili umrlih od rana. Spomen-obeležje podignuto na inicijativu ratni?kih udruženja i po li?nom nare?enju kralja Aleksandra Kara?or?evi?a. Izgradnja završena 1936. godine

Srpsko vojni?ko groblje na Zejtinliku u Solunu spada me?u najznamenitije srpske istorijske spomenike u inostranstvu. Na Zejtinliku su sahranjeni izginuli i umrli srpski ratnici koji su se borili na Solunskom frontu od 1916. do 1918. godine. Pored Srpskog vojni?kog groblja, na Zejtinliku su, tako?e, ure?ena i vojni?ka groblja na kojima su sahranjeni izginuli ratnici savezni?kih zemalja iz Prvog svetskog rata - Francuske, Velike Britanije, Rusije i Italije, ?ije su se vojske, zajedno sa Srpskom vojskom, borile na tom frontu pune tri godine. Svih pet grobalja sa?injavaju jedinstven spomeni?ki kompleks koji svedo?i o velikoj ulozi koju je igrao taj front u Prvom svetskom ratu, prema kome su, ina?e, savezni?ki generali imali ma?ehinski odnos za sve vreme njegovog trogodišnjeg postojanja. Taj front je obrazovan preko volje i stalno je tretiran kao sporedno vojište na kome se, prema shvatanju tih generala, ne mogu izvoditi operacije velikog stila te su se, zaklanjaju?i se iza tih proizvoljnih procena, protivili tobožnjem nepotrebnom rasipanju snaga toliko potrebnih na velikim frontovima. Pod uticajem takvih zvani?nih stavova, mnogi novinari, pa, ?ak, i oficiri podrugljivo su nazivali borce na Solunskom frontu "solunski baštovani" (The Gardeners of Salonika). Dogodilo se, me?utim, da je upravo na tom frontu, zaslugom "preziranih" solunskih ratnika, zadat snažan udarac Centralnim silama na kraju Prvog svetskog rata i ubrzana kona?na pobeda država Antante i njenih saveznika protiv Centralnih sila. Upravo u velikoj solunskoj ofanzivi 1918. godine, zalaganjem udruženih savezni?kih snaga, me?u kojima je Srpska vojska imala glavnu ulogu, napravljen je preokret od svetskog rata ka svetskom miru.

Saglasnost saveznika
Te slavne pobede Srpska vojska izvojevala uz ogromne žrtve. Samo u trogodišnjim borbama na Solunskom frontu i u poslednjoj ofanzivi poginulo je ili umrlo od smrtonosnih rana 9.303 vojnika i oficira. U znak neprolazne uspomene na pale ratnike na Solunskom frontu, na inicijativu ratni?kih udruženja i po li?nom nare?enju kralja Aleksandara, izgra?eno je Srpsko vojni?ko groblje na Zejtinliku kod Soluna.
Naime, Udruženje srpskih ratnika pokrenulo je inicijativu, uskoro po završetku rata, da se posmrtni ostaci ratnika izginulih na Solunskom frontu i sahranjenih u zoni borbenih dejstava ekshumiraju, prenesu i sahrane na Zejtinliku, prihva?ena je u svim zemljama tadašnjih saveznika Srbije. Gr?ka vlada saglasila se sa tom inicijativom i besplatno ustupila zemljište za izgradnju groblja. Sve savezni?ke vlade preduzele su obavezu da prikupe posmrtne ostatke svojih ratnika i urede svoj deo groblja. Tako su na Zejtinliku, pored Srpskog vojni?kog groblja, u njegovom susedstvu, ure?ena groblja za izginule ratnike svih savezni?kih zemalja ?ije su se vojske borile na Solunskom frontu, osim Gr?ke, koja je posmrtne ostatke svojih ratnika sahranila na drugom mestu.

Srpsko vojni?ko groblje na Zejtinliku izgra?eno je kao jedinstven spomeni?ki kompleks na oko deset hiljada kvadratnih metara. Po broju sahranjenih ratnika, umetni?kom rešenju i ure?enju, ?itavo podru?je spada me?u najve?e i najure?enije vojni?ko groblje u Solunu.

Kako je nastalo groblje
Srpsko vojni?ko groblje na Zejtinliku izgra?eno je kao jedinstven spomeni?ki kompleks na oko 10.000 kv. metara površine. Sastoji se od impozantnog Mauzoleja sa kriptom i pojedina?nih grobova na otvorenom prostoru oko Mauzoleja. Po broju sahranjenih ratnika na Zejtinliku, umetni?kom rešenju i ure?enju ?itavog spomeni?kog kompleksa, Srpsko vojni?ko groblje spada me?u najve?e i najure?enije vojni?ko groblje u Solunu.
Srpsko vojni?ko groblje nalazi se na središnjem delu brežuljka Zejtinlik, koji je u vreme Prvog svetskog rata bio izvan Soluna. Usled naglog razvitka ovog lu?kog grada na Egejskom moru u proteklih osam decenija, ceo kompleks savezni?kih vojni?kih grobalja obuhva?en je gradskim tkivom. Prvobitno je na tom prostoru, u vreme ozbrazovanja Solunskog fronta, organizovana i razmeštena pod šatorima i u barakama Centralna poljska bolnica Srpske vojske. Na Zejtinliku je tako?e bio ure?en privremeni logor za srpske regrute (jedan bataljon od ?etiri ?ete), koji su se zajedno sa vojskom i izbeglicama, povukli iz Srbije krajem 1915. godine. Po završetku obuke, regruti su upu?eni na front po?etkom novembra 1916. godine, a njihov bivak priklju?en je bolnici.
Za vreme boravka i borbe Srpske vojske na Solunskom frontu, od leta 1916. do jeseni 1918. godine, poginuli vojnici i starešine sahranjivani su neposredno iza borbene linije, na tzv. "pukovskim grobljima", bez sanduka, sa drvenim krsta?ama uz grobna uzglavlja na kojima su upisivani li?ni podaci svakog pojedinca (?in, ime i prezime, jedinica). Umrli ranjenici i bolesnici, koji su le?eni u trupama zavojištima i poljskim bolnicama, sahranjivani su u mestima tih ustanova. Ranjenici i bolesnici, koji su le?eni u Centralnoj poljskoj bolnici na Zejtinliku sahranjivani su na improvizovanom groblju nedaleko od bolni?kog bivka. Tako je nastalo prvo Srpsko vojni?ko groblje na Zejtinliku.

Prekopavanje "pukovskih groblja"
Kada se pojavila ideja da se na Zejtinliku izgradi spomen-groblje srpskim ratnicima izginulim i podleglim bolestima na Solunskom frontu, Ministarstvo gra?evina Kraljevina SHS je 1926. godine raspisalo konkurs za izradu projekta za izgradnju i ure?enje Srpskog vojni?kog groblja kod Soluna. Usvojen je idejni projekat arhitekte Aleksandra Vasi?a. Pod stru?nim rukovodstvom arhitekte Nikolaja Krasnova izra?en je glavni projekat. Neposredni radovi na izgradnji groblja po?eli su, pod rukovodstvom delegata Ministarstva gra?evina arhitekte Budimira Hrisodula 1933. godine i trajali su, nakon izvršenih temeljitih priprema, pune tri godine.
U središnjem delu groblja izgra?en je Mauzolej sa kapelom. Ispod Mauzoleja, delimi?no ukopana u zemlju, izgra?ena je kripta sa nišama za smeštaj 5.580 posmrtnih ostataka ratnika i deset parcela sa 1.440 grobnih mesta na otvorenom prostoru oko Mauzoleja.
Sav gra?evinski materijal za izgradnju Mauzoleja i groblja nabavljen je i obra?en u majdanima, u Jugoslaviji. Kamen za Mauzolej i krsta?e obra?en je u majdanu Momin kamen kod Yepa, u Grdeli?koj klisuri, granitne plo?e za oblaganje spoljnih površina Mauzoleja u Kadinoj Luci kod LJiga, a cement je nabavljen iz Beo?ina. Materijal je prevezen železnicom u Solun. Gr?ka vlada, iz pijeteta prema izginulim ratnicima koji su se borili protiv zajedni?kog neprijatelja, i prijateljskih ose?anja prema našoj zemlji, odrekla se uvoznih dažbina. Svi radovi na izgradnji Mauzoleja i groblja, završeni su 1936. godine.

Ministarstvo gra?evina Kraljevine SHS je 1926. godine raspisalo konkurs za izradu projekta za izgradnju i ure?enje Srpskog vojni?kog groblja kod Soluna. Usvojen je idejni projekat arhitekte Aleksandra Vasi?a. Pod stru?nim rukovodstvom arhitekte Nikolaja Krasnova izra?en je glavni projekat. Neposredni radovi na izgradnji groblja po?eli su, pod rukovodstvom delegata Ministarstva gra?evina Budimira Hrisodula 1933. godine i trajali su, posle izvršenih temeljnih priprema, pune tri godine.

Dok su obavljani gra?evinski radovi na Zejtinliku, posebna ekipa pod rukovodstvom solunskog borca Save Mihailovi?a, rodom iz Grbalja u Crnoj Gori, obišla je sve položaje u makedonskim planinama na kojima je Srpska vojska vodila borbe dve i po godine. Ekipa je pretražila i prekopala preko 250 manjih i ve?ih privremenih "pukovskih grobalja" i grobalja koja su formirana na mestima gde su se nalazila trupna zavojišta i izvršila ekshumaciju posmrtnih ostataka izginulih i pomrlih ratnika. Zahvaljuju?i ogromnom naporu i pijetetu prema izginulim saborcima, ekipa je uspela da prona?e i pokupi posmrtne ostatke junaka iz bitaka na Gorni?evu, Kajmak?alanu, Gruništu, ?ukama, Crnoj reci, Sokolu, Dobrom polju, Veterniku, Kozjaku, Ku?kovom i ?urovom kamenu i na drugim poprištima na kojima su ginuli srpski ratnici o?iju uprtih u porobljenu otaybinu i nesebi?no umirali za njenu slobodu.

Najlepši u tu?ini
Posmrtni ostaci su na licu mesta identifikovani, pakovani u odvojene specijalne vre?ice i, potom, kamionima prevoženi na Zejtinlik. To je bio vrlo mu?an, težak i dugotrajan posao. Mada je ve? bilo prošlo dosta vremena od završetka rata pa su belezi na grobovima dotrajavali, ekipa je, ipak, krajnje savesno obavila svoj zadatak i uspela da, sem malog broja slu?ajeva, identifikuje posmrtne ostatke svakog pojedinca.
Posmrtni ostaci ratnika složeni su u pojedina?ne istovetne kov?eži?e i pohranjeni u odvojene niše u kripti ili sahranjeni u pojedina?nim grobovima u parcelama oko Mauzoleja. Na poklopnim mermernim ?eonim plo?ama u kripti i na krsta?ama grobova uklesani su li?ni podaci svakog pojedinca: ?in, ime i prezime, naziv jedinice u kojoj je služio, a u nekim primerima, kada se sa više podataka raspolagalo, dodata je godina i mesto ro?enja. Raspored na groblju i u kripti zadržan je isti onakav u kakvom su se borili i ginuli na frontu: u ?elnim linijama sahranjeni su posmrtni ostaci oficira, zatim podoficira, kaplara, a u produžetku redovi i dobrovoljci.
Po monumentalnosti i arhitekstonsko-umetni?koj izvedbi Srpsko vojni?ko groblje predstavlja naš najoriginalniji i najlepši sakralni spomenik u inostranstvu. Mauzolej je gra?en u srpskovizantijskom, modernizovanom stilu. Zajedno sa kosturnicom zauzima površinu od 600 kv metara. Mauzolej je obložen mermernim plo?ama. Na prednjoj strani fasade u mozaiku je ura?ena ikona Svetog arhangela Mihaila, patrona pravednih ratnika, po motivu sve?eve ikone u manastiru Manasija. Ispod mozaika uklesani su na mermernoj plo?i stihovi Vojislava Ili?a Mla?eg:

Neznani tu?in?e, kad slu?ajno mineš
Pored ovog svetog zajedni?kog groba,
Znaj, ovde su našli ve?no uto?ište
Najve?i junaci današnjega doba!
Roditelj je njihov: hrabri srpski narod,
Gorostas u svetskoj istorijskoj vojni,
Koji je sve staze iskušenja prošo,
I ?iji su borci, divljenja dostojni.
Padali od zrna, od gladi i že?i,
Raspinjanji na krst, na Golgote visu,
Ali ?vrstu veru u pobedu krajnju,
Nikad, ni za ?asak, izgubili nisu...

Na suprotnoj južnoj strani Mauzoleja, nalaze se vrata kapele i ulaz u kriptu. S obe strane ulaza u kriptu izgra?eno je stepenište sa po šesnaest stepenika sa svake strane, a na vrhu stepeništa koje vode na prostran poplo?ani mermerni plato, nalaze se ulazna vrata u kapelu. Pod kupolom kapele, sa spoljne strane, u lu?nom udubljenju, izra?ena je u mozaiku ikona svetog ?or?a pobedonosca, zaštitnika pastira i vojnika, na konju sa zabodenim kopljem u aždaju. Ikona je ura?ena prema motivu istoimene freske u manastiru Visoki De?ani. Obe ikone je uradila gr?ka umetnica - mozai?arka Viola. Ispod ikone svetog ?or?a uklesani su stihovi Vojislava Ili?a Mla?eg:

Blago potomstvu što za njima žali
Jer oni behu ponos svome rodu:
Blago i njima jer su slavno pali
Za Otaybinu, Kralja i Slobodu!

Zidovi u unutrašnjosti kapele živopisani su u maniru Moravske slikarske škole sa motivima i ornamentima iz manastira Manasije. Likovi an?ela sa raširenim krilima naslikani su izme?u prozora na kupoli. O teme kupole pri?vrš?en je ogroman polijelej, težak dve tone, izliven od ispaljenih topovskih ?aura prikupljenih sa bojišta. Ornamentikom su uokvireni nazivi svih srpskih jedinica, koje su se borile na Solunskom frontu. Na ?eonom i bo?nim zidovima ispisani su nazivi divizija, pešadijskih i artiljerijskih pukova Prve, Druge i Tre?e armije i nazivi mesta glavnih borbenih poprišta na kojima su se te trupe borile i oven?ale pobedni?kom slavom. Iz natpisa se vidi organski sastav Srpske vojske na Solunskom frontu: Konji?ka divizija (?etiri puka): Prva armija (Moravska i Vardarska divizija); Druga armija (Šumadijska i Timo?ka divizija); Tre?a armija (Drinska i Dunavska divizija). Po?etkom 1918. godine formirana je Jugoslovenska divizija, koja je ušla u sastav Druge armije. U produžecima ovih natpisa, upisani su puni nazivi svih pukova sa naznakom domicilnih sedišta: 1. pešad. puk Knjaza Miloša - Vranjski, 2. pešad. puk Knjaza Mihaila - Prokuplje; 3. pešad. puk. - Pirotski; 4. pešad. puk Stevan Nemanja - Uži?ki; 5. pešad. puk Kralja Milana - Valjevski, 6. pešad. puk Kraljevi?a Aleksandra - Šaba?ki; 7. pešad. puk Kralja Petra - Beogradski; 8. pešadijski puk Knjaza Aleksandra - Požareva?ki; 9. pešad. puk Kralja Nikole Prvog (Petrovi?a) - Požareva?ki; 10. pešad. puk "Takovski" - ?a?anski; 11. pešad. puk Kara?or?a - Kragujeva?ki, 12. pešad. puk Car Lazar - Kruševa?ki, 13. pešad. puk Hajduk Veljko - Negotinski, 14. pešad. puk - Knjaževa?ki; 15. pešad. puk Stevana Sin?eli?a - Zaje?arski; 16. pešad. puk Cara Nikole Drugog - Niški; 17. pešad. puk - Valjevski; 18. pešad. puk Kraljevi?a ?or?a - Beogradski; 19. pešad. puk - Kragujeva?ki, 20. pešad. puk - Zaje?arski, 21. pešad. puk, 22. pešad. puk, 23. pešad. puk, 24. pešad. puk , 1. jugoslovenski puk, 2. jugoslovenski puk, zatim artiljerijski pukovi - Moravski, Drinski, Dunavski, Šumadijski i Timo?ki.

Ravnokraki krst
Iznad ulaznih vrata u kriptu, na ?etiri granitne plo?e uklesan je ravnokraki krst. Na gornjem vertikalnom kraku predstavljen je krst sa simbolima Hristovog mu?enja na Golgoti. Na donjem kraku uklesan je cvetni ornament po motivu iz manastira Manasije. Na popre?nom kraku uklesani su stihovi V. Ili?a - Mla?eg:

Ispred vrata domovinskih,
U pobednom svome hodu,
Izgiboše ispolinski
Za jedinstvo i slobodu;
NJina dela slavi?e se
Do poslednjeg sudnjeg dana
Slava jatu besmrtnika!
Mir pepelu velikana!

Kripta ima kvadratni oblik. Iz centralnog dela odvaja se šest uzdužnih hodnika koji se ukrštaju sa po dva popre?na hodnika sa svake strane. U zidovima izme?u hodnika, sa obe strane, ugra?ene su niše u koje su smešteni kov?eži?i sa posmrtnim ostacima ratnika. Niše su obložene belim mermernim plo?ama sa uklesanim li?nim podacima svakog pojedinca. Kripta je podeljena na 108 parcela sa ukupno 5.580 pregradaka sa pojedina?nim posmrtnim ostacima.
Iznad centralnog dela kripte postavljen je mesingani polijelej težak preko 800 kilograma. U isto?nom udubljenju centralnog hola, u obliku oltara, nalaze se ikone i druge sasude. Na tom mestu odlažu se trake sa dotrajalih venaca, relikvije i grumenovi zemlje koje su posetioci doneli iz rodnog kraja.
Na otvorenom prostoru oko Mauzoleja ure?eno je groblje sa 1.440 pojedina?nih grobova raspore?enih u deset parcela u obliku ?irili?nog slova P. S leve i desne strane Mauzoleja, koji je na sredini groblja, nalaze se po ?etiri parcele, a iza njega sa južne strane, dve parcele. U ?etiri parcele grobovi su pore?ani u devet redova, u dve po osam, u dve po pet, u jednoj po šest i u jednoj po ?etiri reda. Ukupno ima 72 reda sa po dvadeset grobova. Me?uprostor izme?u redova je jedan metar širine ure?en kao staza za kretanje posetilaca.
Grobovi su obeleženi mermernim krstovima na pravougaonom postolju koje se završava u obliku kupe. Svi redovi su oivi?eni betonskim ivi?njacima, a površina izme?u njih prekrivena je belim šljunkom, kao i ostali prostor oko Mauzoleja. Na krstovima je uklesano ime, prezime i jedinica sahranjenog ratnika ili samo ime i prezime ako nije utvr?eno kojoj je jedinici pripadao.
U zapadnom delu Groblja ure?ene su dve odvojene zajedni?ke grobnice, u koje su sahranjeni posmrtni ostaci neidentifikovanih 217 srpskih ratnika - zarobljenika prenetih iz Carigrada i 78 neidentifikovanih ratnika sa Solunskog fronta. Prema tome, na Srpskom vojni?kom groblju na Zejtinliku sahranjeni su posmrtni ostaci 7.565 srpskih ratnika sa Solunskog fronta. Oko 1.500 ratnika koji su izginuli u borbama oko Crne reke i Bitolja 1916. godine sahranjeni su na Srpskom vojni?kom groblju u Bitolju, u produžetka groblja na kome su sahranjeni izginuli ratnici u Bitoljskoj bici 1912. godine.

Prvi ?uvar Savo Mihailovi?
Na Zejtinliku, na isti?noj strani groblja, prema ulici Laganda, nalazi se glavni ulaz u Groblje sa metalnom dvodelnom kapijom, a iznad kapije natpis, izra?en od kovanog gvož?a, krupnim ?irili?nim slovima: Srpsko vojni?ko groblje. U okviru Groblja sagra?ena je stambena ku?a za ?uvara. Prvi ?uvar Groblja bio je Savo Mihailovi?, koga je na toj dužnosti zamenio njegov sin ?uro, a ovoga njegov pastorak ?or?e Mihailovi?.
Svi poslovi na ure?enju Groblja završeni su o roku. Komemorativna sve?anost i osve?enje Groblja obavljeni su 11. novembra 1936, na osamnaestu godišnjicu zaklju?enja primirja u Prvom svetskom ratu, u prisustvu državne delegacije Kraljevine Jugoslavije i Kraljevine Gr?ke i predstavnika svih savezni?kih država.
Za vreme Drugog svetskog rata Groblje je zapušteno i znatno ošte?eno, pa su 1969. i 1987. godine preduzeti obimni radovi na otklanjanju ošte?enja i ure?enja Groblja.
U posebnoj parceli, u zapadnom delu Groblja, sahranjeni su posmrtni ostaci 250 zarobljenika jugoslovenske vojske sa torpedovanog broda "Helena Kavanariota" koji je potopljen 27. maja 1941. blizu sela Nea Mihanjina, u toku transportovanja iz Soluna za Nema?ku. Meštani Nea Mihanjina sahranili su davljenike i spasili iz mora 253 brodolomnika. Parcelu u kojoj su sahranjeni stradalnici iz aprilskog rata, posetioci iz Jugoslavije popularno su nazvali "partizansko groblje". Posmrtni ostaci su sahranjeni u šest odvojenih leja sa pojedina?nim mermernim plo?ama na kojima su ispisana imena sahranjenih. U centralnom delu ove parcele podignut je spomenik od jablani?kog granita sa cvetnim laticama izlivenim od mesinga u vrhu. Na spomeniku uklesan je ovaj tekst: "Palim borcima, jugoslovenskim internircima nema?kih fašisti?kih logora."

Iz rasadnika Hilandara
Na ?itavom prostoru Groblja zasa?eni su ?empresi sadnicama tog divnog mediteranskog ukrasnog drve?a donesenog sa Atosa, iz rasadnika manastira Hilandara, koji svojim vitkim stablima obrazuju prelep dekor i ?ine hladovinu nad humkama solunskih heroja. U pojedinim alejama tako?e su zasa?ene ruže koje svojim opojnim mirisom i raskošnim cvetovima ukrašavaju redove mermernih krstova.
O Srpskom vojni?kom groblju u Solunu brine naša država i pod njenom je zaštitom kao istorijski spomenik od najve?e važnosti. Za stalnu brigu o spomeniku zadužen je Generalni konzulat SRJ u Solunu, a stru?nu pomo? i nadzor u održavanju spomeni?kog kompleksa pruža Republi?ki zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije. Ovaj istorijski spomenik svake godine, u grupama i pojedina?no, poseti više hiljada posetilaca iz cele Jugoslavije, kao i zvani?ne državne delegacije za vreme boravka u Gr?koj.
U produžetku Srpskog vojni?kog groblja, na njegovoj zapadnoj strani, ure?eno je Rusko vojni?ko groblje. Dve ruske brigade prispele su na Solunski front u avgustu 1916. godine i ostale u sastavu savezni?kih trupa na frontu do novembra 1918. godine kada su, posle pobede Oktobarske revolucije, povu?ene sa borbene linije u pozadinu. Potom je ve?i deo ruskih vojnika prevezen u Francusku, gde su bili zaposleni u tamošnjim fabrikama. Od dela ljudstva koje je ostalo kod Soluna obrazovani su radni?ki bataljoni za ispomo? Srpskoj vojsci. Pored operativnih trupa, koje su se borile na Solunskom frontu, iz Rusije su još 1915. godine, preko Crvenog krsta, u Srbiju došli lekari i drugo bolni?ko osoblje koji su obrazovali posebnu Rusku poljsku bolnicu pri Srpskoj vojsci. Ruska pomo? uopšte, a posebno dolazak ruskih trupa na Solunski front, me?u Srbima je doživljavana kao znak posebne brige velike slovenske zemlje prema bra?i na Balkanu u teškim trenucima njihove istorije. Vest o dolasku ruskih brigada na Solunski front pobudila je uspomene, sa?uvane u narodnom predanju i istorijskoj svesti, na dolazak ruskih pukova u pomo? Kara?or?u za vreme Prvog srpskog ustanka, zatim hiljade ruskih dobrovoljaca sa generalom ?ernjajevim koji su se herojski borili u redovima srpske narodne vojske u Srpsko-turskom ratu 1876. godine u dolini Morave, na Timoku i Javoru, na plahovitoj Drini.
U savezni?koj protivofanzivi, u septembru 1916. godine, ruske brigade su operisale na levom krilu srpskog rasporeda, u Pelagoniji, u sastavu francuske grupe divizija. U novembru, u vreme krvavih borbi u luku Crne reke i na Sele?koj planini kod Bitolja, ruske trupe pridodate su srpskoj 1. armiji i borile se pod komandom vojvode Živojina Miši?a. U tim borbama, bore?i se neposredno rame uz rame sa srpskim vojnicima, Rusi su ispoljili nevi?eni heroizam. Sa jednakom hrabroš?u borili su se i u prole?e 1917. kada su se ponovo razbuktale borbe na Solunskom frontu, sa istom odlu?noš?u kao na pragu svoje otaybine.
U tim borbama ruske trupe pretrpele su velike gubitke. Od 9.000 oficira i vojnika, koliko ih je došlo na Solunski front, poginulo je ili podleglo ranama i bolestima 394. NJihovi posmrtni ostaci, pokopani na položajima na kojima su se borili, ekshumirani su i preneseni na Zejtinlik i sahranjeni na zasebnom groblju, neposredno pored srpskog, u isto vreme kada su prenošeni posmrtni ostaci srpskih ratnika.

O Ruskom groblju brinula Jugoslavija
Rusko vojni?ko groblje ure?eno je na isti na?in i od istog materijala kao i Srpsko vojni?ko groblje o trošku jugoslovenske države. Pošto niko iz bivšeg Sovjetskog Saveza, zbog poznatih anahronih politi?kih i ideoloških predrasuda, nije pose?ivao ovo groblje, naša država brinula je o njegovom održavanju i zaštiti, a zvani?ne delegacije, grupe i pojedinci iz Jugoslavije istovremeno su pose?ivale groblje ruskih ratnika prilikom svake posete groblju srpskih ratnika, održavale komemoracije i polagale cve?e. Takvu poštu istinski su zaslužili ovi ratnici, koji su ginuli, da citiramo re?i V. I. Lenjina, na "Solunskom frontu na kome se vodila borba za odbranu Srbije, koja je bila žrtva imperijalisti?ke agresije". Mada je on cenio Srbiju, njene demokratske institucije i oslobodila?ku borbu protiv imperijalisti?kih porobljiva?a, te je upravo zbog toga odobrio da se svi srpski dobrovoljci prikupljeni u Rusiji upute na Solunski front, zanimljivo je ista?i da su njegovi naslednici, rukovo?eni ideološkim kalkulacijama, sve to zanemarili i izbrisali iz narodnog se?anja ruske heroje pale za slobodu svoje slovenske bra?e na Balkanu.
U okruženju Srpskog vojni?kog groblja nalaze se savezni?ka vojni?ka groblja na Zejtinliku. Tu je na prvom mestu Francusko vojni?ko groblje. Francuska je za sve vreme trajanja Solunskog fronta, imala najbrojnije trupe na tom frontu. Francusko vojni?ko groblje, po prostoru je najve?e me?u savezni?kim grobljima na Zejtinliku, a po broju sahranjenih dolazi iznad broja sahranjenih na Srpskom groblju.

Oni su umrli za Francusku
Francusko vojni?ko groblje ima oblik otvorenog šestara. Jednim krakom pruža se od ulice Laganda duž severne strane Srpskog groblja, a drugim krakom izme?u Ruskog i Engleskog groblja, na zapadnoj strani. Na ovom groblju sahranjeno je 8.098 francuskih ratnika u pojedina?nim grobovima. U pro?elju svakog groba postavljene su mermerne krsta?e sa uklesanim imenima sahranjenih ratnika. Izuzetno lepa kapela u gotskom stilu podignuta je uz unutrašnji prelomni ugao groblja. U kapeli se ?uvaju mnogobrojni venci francuskih državnika, zvani?nih delegacija i udruženja Pouli d' Orian, koji svake godine pose?uju Zejtinlik i odaju poštu svojim izginulim saborcima, ratnicima Francusko- isto?ne vojske. U kapeli se tako?e nalaze spomen plo?e i venci uglednih Francuza u spomen svojim bliskim ro?acima palim na Solunskom frontu.

Raspored na groblju i u kripti zadržan je isti onakav u kakvom su se borili i ginuli na frontu; u ?elnim linijama sahranjeni su posmrtni ostaci oficira, zatim podoficira, kaplara, a u produžetku redovi i dobrovoljci.

Na Francuskom groblju nalaze se još tri impozantna spomenika. Centralni spomenik, tako?e izra?en od belog mermera, u obliku pravougaone plo?e na pet mermernih stubova oslonjenih na mermerni podest. Na spomeniku je uklesan broj sahranjenih ratnika na ovom vojni?kom groblju i natpis: "Oni su umrli za Francusku". Poseban spomenik, u obliku piramidalnog stuba, podignut je izginulim avijati?arima. Na mermernoj plo?i, na ?eonoj strani stuba, uklesane su ove re?i: "Vazdušnim herojima umrlim za Francusku". Na tre?em spomeniku, izra?enom od tesanog kamena u znaku Lorenskog krsta, uklesan je natpis: "Isto?na vojska svojim mrtvima".
Velika Britanija imala je promenljiv sastav svoje vojske na Solunskom frontu od šest do ?etiri pešadijske divizije, snažnom artiljerijom, brojnim pozadinskim službama i ustanovama. Mada je britanska vlada preko volje uputila svoje trupe na Balkan, u stvari - kako je otvoreno priznao lord Ki?iner - samo iz solidarnosti prema Francuskoj. Mada su stalno potezali pitanje ukidanja toga fronta i napuštanja Balkana ili potpuno pasivno držanje vojske na Solunskom frontu, mora se naglasiti da bez engleske saglasnosti da se Srbiji uputi pomo? 1915. godine, makar i sa zakašnjenjem, i njenog pristanka da se trupe zadrže kod Soluna, taj front ne bi bio stvoren i sudbina Srpske vojske bi bila krajnje neizvesna. Najzad, Britanska vojska podnela je velike žrtve na tom frontu. Na Zejtinliku je sahranjen samo deo Britanskih "solunaca". Britansko vojni?ko groblje nalazi se u produžetku zapadne strane Francuskog groblja. Ono se razlikuje od ostalih savezni?kih grobalja po nadgrobnim belezima u zatravljenoj površini. Pošto su oduvek u engleskoj vojsci služili vojnici razli?itih nacionalnosti i veroispovesti, nadgrobni belezi se za sve ratnike, po tradiciji, izra?uju u obliku pravougaonih plo?a sa zasvo?enom gornjom ivicom na kojima su uklesana imena sahranjenih. Pored svakog belega zasa?ene su ruže koje, po uzdužnim lejama, obrazuju cvetne leje. Sav prostor izme?u cvetnih leja zasa?en je engleskom travom koja se u redovnim vremenskim razmacima kosi. Tako je vremenom stvoren mek travnati tepih u koji uranjaju stopala posetilaca. Zbog toga je hod ne?ujan i do?arava utisak nepomu?enog mira na velikoj vojni?koj mogili.

Gospo?a Harlej me?u vojnicima
Na ovom groblju sahranjeni su posmrtni ostaci 1.350 britanskih ratnika. Groblje je podeljeno u dve parcele, a izme?u parcela podignut je veliki mermerni spomenik u obliku krsta sa utisnutim bronzanim ma?em okrenutim na dole, tako da bal?ak sa štitnicima i se?ivom obrazuje kompoziciju - krst na krstu. Ovaj spomenik je istovetan sa svim spomenicima na engleskim vojni?kim grobljima.
U prvoj parceli groblja podignut je poseban spomenik gospo?i Ketrin Harlej, sestri britanskog glavnog komandanta na Zapadnom frontu feldmaršala Heiga. To je, ina?e, jedina žena sahranjena na vojni?kom groblju Zejtinlik. Gospo?a Harlej je bila veliki prijatelj i dobrotvor srpskog naroda. Ona je za vreme rata došla u Srbiju kao šef jedne engleske sanitetske misije. Poginula je za vreme boravka u oslobo?enom Bitolju, 1917. godine, za vreme jednog od mnogobrojnih artiljerijskih bombardovanja grada od strane nema?ke i bugarske artiljerije. U znak ve?ne zahvalnosti, oficiri Dopunske komande Srpske vojske podigli su joj veoma lep spomenik od belog mermera i tesanog kamena sa velikim mermernim krstom koji dominira nad celom parcelom. Na spomen-plo?i urezan je datum njenog ro?enja i smrti (3. maj 1853 - 7. mart 1917) i slede?i stihovi na srpskom i engleskom jeziku:

Na tvom grobu umesto cve?a
Srpska zahvalnost ve?no
?e cvati,
Za tvoje delo i tvoje ime
Pokolenja ?e daleka
znati.

Italijansko vojni?ko groblje zauzima srazmerno velik prostor i pruža se od ulice Laganda paralelno sa Srpskim grobljem i užom stranom Ruskog, Francuskog i Engleskog groblja do u visinu spoljne granice Engleskog groblja. Na Italijanskom groblju sahranjeno je 3.500 izginulih i pomrlih ratnika iz 35. divizije koja se, odvojeno od samostalonog italijanskog 16. korpusa u Albaniji, nalazila na Solunskom frontu, pod objedinjenom savezni?kom komandom, od leta 1916. pa do kraja rata. U prvo vreme, po dolasku i Solun, italijanska 35. divizija nalazila se nekoliko meseci na delu fronta u dolini Vardara, prema ?ev?eliji, pa je premeštena na bitoljski deo fronta, na kome je ostala do završetka borbi u Makedoniji 1918. godine.

Beli mermer iz Italije
Na groblju je podignuta mala kapela od belog karare mermera, dovezenog iz Italije. Prvobitno su svi grobovi imali jednoobrazne mermerne krsta?e sa uklesanim imenima sahranjenih ratnika. Docnije su, me?utim, pojedine porodice na grobovima svojih sinova i bra?e podigli individualne spomenike razli?itih oblika i veli?ina i od razli?itog materijala. Neki spomenici su u obliku velikih mermernih krstova na podestima, neki sa bistama pokojnika ili u obliku figure vojnika u prirodnoj veli?ini izlivenoj u bronzi. Takvi pojedina?ni spomenici, podignuti u raznim delovima groblja, postoje samo na Italijanskom groblju. Ti spomenici str?e i remete harmoni?nu sliku groblja, a kod neutralnih posetilaca izazivaju ose?anje nepotrebno narušenog jedinstva u jednakoj sudbini izginulih ratnika.
Sva savezni?ka groblja oivi?ena su visokim ?empresima, koji su planski zasa?eni u vreme izgradnje groblja. Svojim vitkim stablima i zelenilom ?empresi daju izuzetan dekor tom ve?nom internacionalnom vojni?kom po?ivalištu.
?itav spomeni?ki kompleks savezni?kih vojni?kih grobalja na Zejtinliku izgra?en je u duhu verskih i nacionalnih simbola sahranjenih ratnika. Srpsko i Rusko vojni?ko groblje ure?eno je u duhu hriš?anskog pravoslavlja. Na Francuskom i Italijanskom groblju dominira katoli?ka hriš?anska simbolika. Mada su u sastavu francuskih trupa služili Arapi, Vijetnamci pripadnici drugih nacionalnosti, dakle, pored hriš?ana, muslimani, budisti i pripadnici drugih konfesija, zapadno-hriš?anski motivi su dominiraju?i. Britansko vojni?ko groblje, me?utim, znatno se razlikuje u tom pogledu od ostalih grobalja tako što je ispoštovana ?injenica da su u Britanskoj vojsci služili ne samo vojni obveznici iz Metropole - pripadnici Anglikanske crkve, katolici i protestanti, ve? i iz kolonija. Zbog toga su sva nadgrobna obeležja potpuno ujedna?ena i u konfensionalnom smislu uzdržana.

U duhu Srpske pravoslavne crkve
Iz detaljnog opisa Srpskog vojni?kog groblja, vidljivo je da su sva obeležja ura?ena u hriš?ansko-pravoslavnom maniru, u duhu Srpske pravoslavne crkve, što je potpuno u skladu sa nacionalnim sastavom i pravoslavnom verozakonu pripadnika srpske vojske. Time su u najve?oj mogu?oj meri ispoštovana nacionalna i verska ose?anja srpskih ratnika koji su, prožeti svetosavskim na?elima kao najhumanijim hriš?anskim vrlinama, do poslednjeg daha ostali verni svojoj otaybini i svetosavskoj crkvi.Srpski vojnici su, da se poslužimo re?ima pesnika, heroji koji su prošli sve nevolje rata, ?ak i izgnanstvo iz otaybine, .... "raspinjani na krst, na Golgote visu, ali ?vrstu veru u pobedu krajnju nikad, ni za ?asak, izgubili nisu"... Taj nepokolebljivi stoicizam održala je u ljudima svest o pravednosti njihove borbe "za odbranu otaybine, za krst ?asni i slobodu zlatnu" i svetosavsko nadahnu?e, vera u Boga i privrženost svojoj crkvi koja im je podarila duh pravednosti i ?estitosti. O tome svedo?e mnoge ratne beleške obi?nih vojnika i starešina u kojima su iskazana iskrena verska i nacionalna ose?anja. U tim beleškama i pismima sa fronta može se pro?itati da su se i vojnici i starešine savesno pridržavali verskih obi?aja i pravila i u najtežim danima rata. Nikada se nije dogodilo da je bilo koji pojedinac zaboravio da i u sred najžeš?e borbe ili na maršu zaboravi da obeleži svoju krsnu slavu. Pored slavske sve?e, koju su palili u rovu ili na zastanku, slavljenici su se postarali da nabave i sa?uvaju ?uturicu rakije i pripreme skromnu zakusku za svoje najbliže drugove, vojnike i starešine, koji su dolazili na ?estitanje slavljeniku, ?esto pod pljuskom puš?anih kuršuma ili artiljerijskih kanonada. Takvo versko i nacionalno ose?anje ih je držalo u me?usobnoj ljubavi, uzajamnosti i u nadi u sre?an i pravedan kona?ni uspeh nat?ove?anskih napora i žrtava. Zato ?ast pripada onima koji su projektovali i izgradili taj veli?anstveni memorijalni spomenik sa ose?anjem mere i poštovanja zavetnih poruka i misli izginulih i preživelih srpskih ratnika.Izvesne razlike u opštem izgledu vojni?kih grobalja na Zejtinliku, koja nose obeležja nacionalnih, verskih i tradicionalnih osobenosti, nadvišava opšta zajedni?ka karakteristika koja ta groblja ?ini izuzetnim. Na Zejtinliku su prikupljani svi izginuli ratnici savezni?kih zemalja, koji su se borili na istom frontu, protiv istog neprijatelja i sahranjeni tu, na istom mestu, ali u tu?oj zemlji, daleko od svoje otaybine, kao nebeski ratnici, koji su ginuli u uverenju da daju svoje živote za univerzalnu slobodu svih ljudi. Zato su u Gr?koj zašti?eni njihovi grobovi kao da su sahranjeni u svojoj otaybini, jer su ginuli i za slobodu Grka, za mir i slobodu svih naroda sveta.

Send mail to crnja@hotmail.com with questions or comments about this web site.



MACKOV KAMEN

Ovde se odigrala cuvena bitka 1914. godine u sklopu borbi na Drinskom mostobranu.Na vrhu sumovite,pitome planine,koja je dobila ime po obilju sumskih jagodica,podignuta je spomen kosturnica istovremeno kad i spomen-crkva u Krupnju,u cijoj se kripti takodje cuvaju kosti izginulih ratnika.Unaokolo,po celoj Jagodnji i Boranji,jos su vidljivi ostaci rovova iz 1914. god.Na samom Mackovom Kamenu,kada ga je neprijatelj zauzeo kako bi prodro prema Macvi i Valjevu ,bilo ja 2000 mrtvih na obe strane.Tu se nalazi i vrh Kosutnja Stopa sa 940 m nadmorske visine.
Posle poraza na Ceru, koji je za neprijatelja bio težak moralni udarac, neprijateljska komanda odlu?uje se za novu ofanzivu protiv Srbije. Godine 1914. osmoga septembra zapo?eta je ofanziva poznata kao ?bitka na Drini". To je jedna od najkrvavijih bitaka koju je vodila srpska vojska u Prvom svetskom ratu. Kulminacija bitke na Drini bio je Ma?kov Kamen na planini Jagodnji iznad Krupnja.
U vojnoj istoriji, borbe na Ma?kovom Kamenu, zabeležene su kao najogor?enije, najkrvavije i najdinami?nije borbe. U o?ajni?kom rvanju Ma?kov Kamen je kao magnet privla?io obe strane i prelazio u ruke ?as jednoj, ?as drugoj strani i po nekoliko puta na dan.
Neprijatelj u Lezter Krieg"-u objavljuje da se borbe na Ma?kovom Kamenu tretiraju kao najkrvavije borbe ?u celom srpskom pohodu"; a u Po?orekovom dnevniku je zapisano da gaje štab 16. korpusa 21 septembra izvestio, kao komandanta Balkanskih snaga, da žestina borbi na Ma?kovom Kamenu ?prevazilazi sve dosadašnje borbe". U operaciskom dnevniku 6. armije se tako?e kaže da je borba na Ma?kovom Kamenu bila ?najžeš?a i najogor?enija od svih dosadašnjih", ?Srbi su se branili sa naro?itom žilavoš?u i preduzimali su još žeš?e napade".
O žestini tih borbi najre?itije govore obostrani gubici. Od 16. do 22. septembra u ogor?enom rvanju i klanju, borenju prsa u prsa, gde su bajoneti lomili kosti ratnika, kundaci razbijali lobanje, zubi zarivali u meso, a prasak bombi i granata zagušivali bojnu viku, pored vojnika izginuo je veliki broj elitnih oficira. na Ma?kovom Kamenu i okolnim položajima poginulo je 115 srpskih oficira a ranjeno 176 oficira, me?u kojima i princ ?or?e Kara?or?evi?. Ukupni gubici na srpskoj strani je oko 15.000 boraca izba?enih iz stroja. Samo 22 IX neprijatelj je toga dana prebrojao 2000 mrtvih od toga 1200 svojih i 800 srpskih vojnika.
O ovoj bici do sada nije mnogo objavljivano jer to nije bila pobeda srpske vojske. Ostala je u senci velikih pobeda i na Ceru i Kolubari. Me?utim, ova bitka ima veliki zna?aj, jer nije dozvolila neprijatelju da za tri dana, po Po?orekovom nare?enju ovlada Jagodnjom i Sokolskim planinama ve? posle 13 dana teške borbe neprijatelj je totalno izmoren i desetkovan sa ukupnim gubicima 16000 izba?enih iz stroja.
Srpski narod nije dozvolio da kosti izginulih ratnika mu?enika ostanu razbacane na stratištu. Odužio se senama svojih o?eva dostojnim spomenicima - crkvi spomen-kosturnici u Krupnju i kapeli a Ma?kovom Kamenu.
  		 
   

 

 

Copyright by СрбијаЗемљаХероја 2006-2008